Από τον Νοέμβριο του 2024, τα Βαλκάνια βιώνουν τις μεγαλύτερες και πιο παρατεταμένες κινητοποιήσεις στους δρόμους των τελευταίων 30 και πλέον ετών. Στη Σερβία, η κατάρρευση της στέγης του σιδηροδρομικού σταθμού του Νόβι Σαντ οδήγησε φοιτητές και εργαζόμενους στους δρόμους σε αριθμούς που δεν είχαν ξαναδεί εδώ και μια γενιά, και συνέχισαν επί δεκαοκτώ μήνες. Στη Βουλγαρία, οι διαμαρτυρίες ενάντια στον προϋπολογισμό λιτότητας του 2026 -τον μεγαλύτερο των τελευταίων δεκαετιών- οδήγησαν στην πτώση της κυβέρνησης Ζελιάζκοφ τον Δεκέμβριο του 2025. Στην Αλβανία, η αντίσταση στο θέρετρο του Ζβέρνετς, που υποστηρίζεται από τον Τζάρεντ Κούσνερ, εξελίχθηκε από τον αποκλεισμό ενός χωριού τον Μάιο του 2026 στην «Επανάσταση των Φλαμίνγκο», με 1 στους 10 κατοίκους της χώρας να βγαίνουν στους δρόμους στις 20 Ιουνίου και σε καθημερινές διαδηλώσεις σε δώδεκα πόλεις. Στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, οι κοινότητες αντιστέκονται στις παραχωρήσεις εξόρυξης που χορηγήθηκαν χωρίς να τους ρωτήσουν καν.
Δεν πρόκειται για ξεχωριστές εθνικές κρίσεις. Είναι αντιδράσεις στο ίδιο φαινόμενο: κυβερνήσεις σε ολόκληρη την περιοχή που πωλούν γη, ορυκτά, ακτογραμμή και εργατικό δυναμικό σε όποια ξένη δύναμη είναι διατεθειμένη να πληρώσει, και καταστέλλουν τον πληθυσμό που αντιδρά.
Η Σερβία οδεύει μάλλον προς εκλογές. Ωστόσο, ο Πρόεδρος Αλεξάνταρ Βούτσιτς σκοπεύει να μετακινηθεί στο αξίωμα του πρωθυπουργού αντί να αποχωρήσει από την εξουσία. Ούτε το κυβερνών Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) ούτε η φιλελεύθερη κοινοβουλευτική αντιπολίτευση έχει προσφέρει μια αξιόπιστη απάντηση στα αιτήματα που τροφοδοτούν το κίνημα διαμαρτυρίας με επικεφαλής τη νεολαία από τον Νοέμβριο του 2024: λογοδοσία για την καταστροφή, τερματισμός του έργου εκμετάλλευση λιθίου στο Τζαντάρ και να σταματήσει η ατιμωρησία για τη βία που ασκήθηκε εναντίον των διαδηλωτών. Εάν διεξαχθούν εκλογές, οι φοιτητές και όλοι όσοι έχουν καθοδηγήσει αυτό το κίνημα θα πρέπει να ορίσουν τους δικούς τους υποψηφίους -ανθρώπους που εκπροσωπούν άμεσα αυτά τα αιτήματα- αντί να αφήσουν την εκλογική διαδικασία στα χέρια πολιτικών που απέτυχαν να απαντήσουν σε αυτά.
Ο Βούτσιτς έχει περάσει χρόνια ισορροπώντας μεταξύ Μόσχας, Πεκίνου, Ντουμπάι και Βρυξελλών, πουλώντας πρόσβαση στους σερβικούς πόρους στον καθένα με τη σειρά, σε αντάλλαγμα για την ανοχή της εξουσίας του. Η Αλβανία και το Μαυροβούνιο έχουν ακολουθήσει την αντίθετη πορεία, ανταγωνιζόμενα για να γίνουν «πρωτοπόροι» στην ένταξη στην ΕΕ μέσω της άνευ όρων συμμόρφωσης -και έχουν βιώσει το ίδιο μοτίβο της εκδίωξης από τα δημόσια εδάφη με ξένη υποστήριξη.
Το έργο του τουριστικού συγκροτήματος που υποστηρίζεται από τον Κούσνερ στο Ζβέρνετς και στο νησί Σαζάν στην Αλβανία αποτελεί την πιο ξεκάθαρη περίπτωση. Η αλληλεγγύη μας βρίσκεται στο πλευρό των κοινοτήτων που υπερασπίζονται τους προστατευόμενους υγροτόπους και τη δημόσια γη από την αποστέρηση, καθώς και του αριστερού κινήματος «Lëvizja Bashkë» (Κίνημα Μαζί), το οποίο έχει οργανώσει κινητοποιήσεις ενάντια στις παραχωρήσεις στο κεφάλαιο του Κουσνερ που έχει κάνει ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα σε αυτό το θέμα.
Καμία από τις δύο στρατηγικές, ούτε η αμφιταλάντευση του Βούτσιτς ούτε η υποταγή του Ράμα, δεν αποτελεί διέξοδο από την περιφερειακή εξάρτηση
Τρεις δεκαετίες μετά τη Συμφωνία του Ντέιτον, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη παραμένει προτεκτοράτο της Δύσης, κάτω από έναν ξένο Ύπατο Εκπρόσωπο (μέχρι στιγμής, πάντα από την ΕΕ) εξουσιοδοτημένο να παρακάμπτει τους δικούς της θεσμούς, ελέγχοντας την κρατική κυριαρχία από ξένες πρωτεύουσες, ανεξάρτητα από τη βούληση του πληθυσμού. Οι κυβερνήσεις και στις δύο οντότητες της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης έχουν την ίδια εμμονή για μια πολιτική εκμετάλλευσης πόρων όπως και στη Σερβία: ένας νόμος του 2024 στη Σερβική Δημοκρατία της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης αφαίρεσε από τις τοπικές κοινότητες το δικαίωμα να συναινούν στην εξόρυξη στα εδάφη τους. Ο ηγέτης της Σερβικής Δημοκρατίας, Μιλόραντ Ντόντικ, αψηφώντας το κρατικό δικαστήριο της Βοσνίας, προσέφερε στον Ντόναλντ Τραμπ πρόσβαση σε πρώτες ύλες σε αντάλλαγμα για την υποστήριξη των ΗΠΑ στην απόσχιση της οντότητας της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης με σερβική πλειοψηφία -η οποία πιθανότατα θα ακολουθηθεί από ένωση με τη Σερβία. Το 2026, η κυβέρνηση της Βοσνιακής Ομοσπονδίας (Κροάτες-Μουσουλμάνοι) της Βοσνίας -παραδοσιακά φιλο-ΕΕ και φιλο-ΝΑΤΟ- ανέθεσε ένα μεγάλο έργο αγωγού φυσικού αερίου χωρίς διαγωνισμό σε μια αμερικανική εταιρεία χωρίς προηγούμενη εμπειρία σε υποδομές, αλλά με υποτιθέμενες συνδέσεις με τον Τραμπ, γεγονός που οδήγησε τον ίδιο τον πρεσβευτή της ΕΕ να προειδοποιήσει ότι οι προοπτικές ένταξης της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και η πρόσβασή της στην ενωσιακή βοήθεια διατρέχουν πλέον κίνδυνο.
Σε ολόκληρη την περιοχή, οι ηγέτες πλέον στοιχηματίζουν ότι η Ουάσιγκτον του Τραμπ, σε αντίθεση με τις Βρυξέλλες, θα ανταλλάξει κάποια ουσιαστική αναγνώριση ή υποστήριξη με ένα μερίδιο από τους πόρους που βρίσκονται κάτω από τα πόδια τους.
Η ΕΕ ελέγχει το Κοσσυφοπέδιο μέσω ενός διαφορετικού μηχανισμού: Πέντε κράτη μέλη της ΕΕ -η Κύπρος, η Ελλάδα, η Ρουμανία, η Σλοβακία και η Ισπανία- εξακολουθούν να αρνούνται να αναγνωρίσουν την ανεξαρτησία του, για λόγους που έχουν τις ρίζες τους αποκλειστικά στην εσωτερική πολιτική τους σχετικά με τις εθνότητες και όχι σε οτιδήποτε έχει να κάνει με το Κοσσυφοπέδιο. Επειδή η ένταξη στην ΕΕ απαιτεί ομόφωνη συναίνεση, αυτό εμποδίζει επ’ αόριστον την ένταξη του Κοσσυφοπεδίου.
Η τωρινή κρίση στη Βουλγαρία δείχνει ότι ακόμη και η πλήρης ένταξη δεν επιλύει τα προβλήματα των περιφερειακών κρατών της ΕΕ. Ήδη μέλος της ΕΕ από το 2007 και της ευρωζώνης από τον Ιανουάριο του 2026, η κυβέρνησή της κατέρρευσε τον Δεκέμβριο του 2025 υπό το βάρος των διαδηλώσεων ενάντια σε έναν προϋπολογισμό λιτότητας.
Η 4η Διεθνής υποστηρίζει το αίτημα κάθε Ευρωπαίου πολίτη, ανεξάρτητα από το αν η χώρα του ανήκει στην ΕΕ ή όχι, να έχει ελεύθερη πρόσβαση στα ευρωπαϊκά αγαθά, να μπορεί να ταξιδεύει και να έχει πρόσβαση στις αγορές εργασίας -πρόσβαση που προσφέρει πραγματικά υλικά οφέλη στους εργαζόμενους, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος στην εργασία και στην ελεύθερη κυκλοφορία. Η 4η Διεθνής αντιτίθεται στην «Ευρώπη-φρούριο» και στις φιλελεύθερες πολιτικές της και υποστηρίζει την ελεύθερη κυκλοφορία.
Αυτό όμως δεν πρέπει να επιτευχθεί με τίμημα την παραίτηση από την ικανότητα αυτών των χωρών να προστατεύουν την εγχώρια βιομηχανία τους, τη γεωργία, τη γη και τα εργασιακά πρότυπα. Είτε εντός είτε εκτός της ΕΕ, αυτό απαιτεί ρήξη με τις τρέχουσες πολιτικές. Μια εμπορική σχέση που λειτουργεί μονόπλευρα και μια «ευρωπαϊκή ιθαγένεια» που συνοδεύεται από υποχρεώσεις αλλά όχι από δικαίωμα ψήφου, δεν αποτελεί ολοκλήρωση· είναι απλώς μια άλλη μορφή περιφέρειας στην οποία ήδη βρίσκονται αυτές οι χώρες.
Η 4η Διεθνής χαιρετίζει το θάρρος των κινημάτων που αντιστέκονται επί τόπου σε αυτή την πολύπλευρη εκμετάλλευση και καλεί στη διασυνοριακή αλληλεγγύη μεταξύ τους, την οποία απαιτεί ο αγώνας ενάντια στο διεθνικό κεφάλαιο.
- Οι εκλογές στη Σερβία δεν αντικαθιστά την ανάγκη λογοδοσίας -προτείνετε υποψηφίους που εκπροσωπούν τα κινήματα, όχι τα κόμματα που τα απογοήτευσαν!
- Όχι στο έργο λιθίου του Τζάνταρ και σε κάθε σφετερισμό της γης και των πόρων των Βαλκανίων με ξένη υποστήριξη!
- Καμία γη, ακτογραμμή ή δημόσιους πόρους για τον Κούσνερ ή για οποιονδήποτε ολιγάρχη -Βαλκάνιο ή ξένο, Ανατολικό ή Δυτικό!
- Να τελειώσει το προτεκτοράτο του Ύπατου Εκπροσώπου στη Βοσνία -για πραγματική λαϊκή κυριαρχία.
- Όχι σε μια ένταξη στην ΕΕ με υποχρεώσεις αλλά χωρίς δικαίωμα ψήφου!
- Ναι στην πρόσβαση στην αγορά και στην αγορά εργασίας της ΕΕ με όρους που προστατεύουν τη βιομηχανία, τη γεωργία και τους εργαζόμενους των βαλκανικών χωρών -όχι σε πρόσβαση που απαιτεί τη θυσία τους!
- Ούτε εξισορρόπηση μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων ούτε άνευ όρων ενσωμάτωση -κυριαρχία για τους λαούς των Βαλκανίων!
Δήλωση του Εκτελεστικού Γραφείου της 4η Διεθνούς
19/08/2026
Μετάφραση: ΤΠΤ – “4”