Το πρώτο αντιφασιστικό συνέδριο για την κυριαρχία των λαών αποτέλεσε μια μοναδική εμπειρία· πουθενά αλλού στον πλανήτη δεν έχει επιτευχθεί κάτι παρόμοιο. Αντιπροσώπευε ένα ευρύ αντιφασιστικό και αντιιμπεριαλιστικό μέτωπο, που ξεπερνούσε κατά πολύ τα όρια των επαναστατικών οργανώσεων. Ωστόσο, είχε περιορισμούς, οι οποίοι απορρέουν από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα διεθνιστικά κινήματα αντίστασης.
Manuel Rodriguez Banchs, Penelope Duggan, Israel Dutra, Antoine Larrache, João Machado, Reymund de Silva και Eric Toussaint, μέλη της Διεθνούς Επιτροπής καθώς και του Γραφείου της 4ης Διεθνούς.
Σχεδόν 7.000 άτομα συμμετείχαν στη διαδήλωση έναρξης, με σημαντική παρουσία οργανώσεων της 4ης Διεθνούς. Είδαμε τον αγωνιστικό ενθουσιασμό των Παγκόσμιων Κοινωνικών Φόρουμ της ακμής τους και του αντιπολεμικού κινήματος του 2003, όπου χιλιάδες άνθρωποι από πολύ διαφορετικά υπόβαθρα συγκεντρώνονται και συζητούν για τα πάντα. Αυτές είναι οι αγωνιστικές στιγμές όπου σφυρηλατούνται κοινές αντιλήψεις και στόχοι, και όπου διαμορφώνεται η συνείδηση της αγωνιστικής πρωτοπορίας.
Πέρα από τη Βραζιλία, η αντιπροσωπεία της Αργεντινής ήταν η μεγαλύτερη, με 200 άτομα, πολλά από τα οποία είχαν ταξιδέψει με πούλμαν, συμπεριλαμβανομένων των συντρόφων μας της Marabunta. Σύντροφοι ήρθαν από την Αφρική (Νότια Αφρική, Μάλι, Κονγκό, Κένυα, Ακτή Ελεφαντοστού, Μαρόκο) και την Ασία (Ινδία, Πακιστάν, Φιλιππίνες…), κυρίως μέσω του δικτύου CADTM (Επιτροπή για την Κατάργηση του Παράνομου Χρέους, η οποία διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στη διοργάνωση μαζί με την Τοπική Οργανωτική Επιτροπή της συνδιάσκεψης). Αντιπροσωπείες από ιμπεριαλιστικές χώρες (Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδάς, Αυστραλία και ευρωπαϊκές χώρες όπως το Βέλγιο, η Δανία, η Γαλλία, η Ιταλία) ήταν, φυσικά, παρούσες. Υπήρχαν σημαντικές αντιπροσωπείες ακτιβιστών από την Ουκρανία και τη Ρωσία.
Οι εργασίες του συνεδρίου
Μετά από μια «συζήτηση βουλευτών» και μια «συζήτηση εκλεγμένων αντιπροσώπων» που ανέδειξαν μια ουσιαστική πτυχή με τις δράσεις μέσα από τους θεσμούς, αρκετές χιλιάδες άνθρωποι συμμετείχαν σε πολυάριθμες συζητήσεις για ποικίλα θέματα: ανάλυση της ανόδου της ακροδεξιάς, ο αγώνας ενάντια στον Milei, η αντίσταση στον Τραμπ στις ΗΠΑ με επίκεντρο την Μινεάπολη, η ιδιαιτερότητα των αγώνων στον κόσμο της εργασίας, η κατάσταση στη Βραζιλία, η παλαιστινιακή αντίσταση, η κλιματική κρίση, ο φεμινισμός, η εκπαίδευση και πολλές διαφορετικές μορφές διεθνούς αλληλεγγύης.
Εκτός από τη συμμετοχή στις έντεκα ολομέλειες του «επίσημου» προγράμματος, οργανώσεις και ακτιβιστές της 4ηυς Διεθνούς πρότειναν μια σειρά αυτοοργανωμένων δραστηριοτήτων, μεταξύ των 150 που είχαν προγραμματιστεί. Οι σύντροφοί μας διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο σε αυτές, ιδίως μέσω μιας παρουσίασης του Μανιφέστου μας για μια Οικοσοσιαλιστική Επανάσταση – Ρήξη με την Καπιταλιστική Ανάπτυξη, στην οποία παρευρέθηκαν πάνω από 600 άτομα. Την συνάντηση αυτή συντόνισαν κυρίως ο Michael Löwy, ένας από τους κύριους συντάκτες του Μανιφέστου, και η Penelope Duggan, η οποία εκπροσώπησε την 4η Διεθνή.
Επίσης, οργανώσαμε ή συμβάλαμε σημαντικά σε συζητήσεις σχετικά με τον αντιρατσιστικό και αντικαπιταλιστικό αγώνα, την αλληλεγγύη προς την Ουκρανία, τους Ρώσους κρατούμενους, την κατάσταση στη Γαλλία και την αλληλεγγύη προς τους μετανάστες. Η πρώτη από αυτές, ειδικότερα, συγκέντρωσε αρκετές εκατοντάδες άτομα.
Σημαντικές δραστηριότητες διοργανώθηκαν από το CADTM σχετικά με τη μετανάστευση, τις κινητοποιήσεις της Γενιάς Ζ, τη συσσώρευση πλούτου, την αρπαγή των φυσικών πόρων της Ουκρανίας, της ΛΔ του Κονγκό και της Βενεζουέλας, την κατάσταση στην Αφρική και άλλα θέματα.
Η 4η Διεθνής διένειμε στους συμμετέχοντες στο συνέδριο μια δήλωση, «Ενάντια στο νεοφασιστικό αυταρχισμό και σε όλες τις μορφές ιμπεριαλισμού!», σε τέσσερις γλώσσες.
Η τελική διακήρυξη
Η τελική διακήρυξη του συνεδρίου συνοψίζει τα σημεία ευρείας συμφωνίας που κατέστησαν δυνατή τη διοργάνωσή του: μια υπενθύμιση των μεγάλων κινητοποιήσεων ενάντια στον Milei, ενάντια στην ακροδεξιά στη Βρετανία, των κινητοποιήσεων No Kings! στις Ηνωμένες Πολιτείες και της αλληλεγγύης προς την Κούβα. Επίσης, διατυπώνει μια σειρά κοινωνικών, περιβαλλοντικών, αντιρατσιστικών, φεμινιστικών και LGBTIQ+ αιτημάτων, και φυσικά αιτημάτων ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Δηλώνει ξεκάθαρα: «Αντιτιθέμεθα σε κάθε είδους ιμπεριαλισμό και υποστηρίζουμε τον αγώνα των λαών για την αυτοδιάθεσή τους, με κάθε απαραίτητο μέσο». Ειδικότερα, η διακήρυξη αντιτίθεται στη γενοκτονία στην Παλαιστίνη, στις επιθέσεις εναντίον του Λιβάνου και του Ιράν, καθώς και στην εισβολή στη Βενεζουέλα και στις απειλές εναντίον της Κούβας. Αυτή η ευρεία συναίνεση ένωσε εξαιρετικά διαφορετικές οργανώσεις, γεγονός που συνέβαλε στην επιτυχία της διάσκεψης.
Περιορισμένη κινητοποίηση από τις μαζικές εργατικές οργανώσεις
Η μεγάλη επιτυχία της διάσκεψης δεν μας εμποδίζει να δούμε ορισμένους σημαντικούς περιορισμούς της. Αυτοί ήταν εμφανείς κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας της διάσκεψης, και προσπαθήσαμε, με περιορισμένη επιτυχία, να τους αντιμετωπίσουμε.
Ένας από αυτούς ήταν η έλλειψη ενεργούς συμμετοχής από τις παραδοσιακές μαζικές οργανώσεις τόσο στη Βραζιλία όσο και αλλού. Ενώ η διάσκεψη εξασφάλισε την επίσημη συμμετοχή τόσο του Κόμματος Εργασίας όσο και της πλειοψηφίας του PSOL σε εθνικό επίπεδο, καθώς και της CUT Βραζιλίας, της CTB Βραζιλίας και άλλων συνδικάτων, εκπαιδευτικών και εργαζομένων, ωστόσο πέρα από την πολιτεία του Ρίο Γκράντε ντο Σουλ, όπου βρίσκεται το Πόρτο Αλέγκρε, η πραγματική κινητοποίηση ήταν αρκετά περιοριχμένη. Το συνδικάτο εκπαιδευτικών των Άνδεων και το Κομμουνιστικό Κόμμα της Βραζιλίας (PCdoB) είχαν μεγαλύτερη αγωνιστική παρουσία. Στην πραγματικότητα, οι δικές μας οργανώσεις -ιδίως το MES, μια τάση εντός του PSOL που είναι ιδιαίτερα ισχυρή στο Ρίο Γκράντε ντο Σουλ- αποτελούσαν μεγάλο μέρος των συμμετεχόντων: από τη μία πλευρά, αυτό είναι κάτι για το οποίο πρέπει να είμαστε περήφανοι, αλλά από την άλλη, αντανακλά και το γεγονός ότι ο αγώνας για την ενότητα, για την οικοδόμηση ενός μαζικού κινήματος παράλληλα με τις ρεφορμιστικές οργανώσεις και τα συνδικάτα, βρίσκεται ακόμα μπροστά μας.
Πέρα από τη Βραζιλία, η συνδιάσκεψη υποστηρίχθηκε επίσης από τη γαλλική La France Insoumise και από μια σειρά συνδικαλιστικών οργανώσεων, κυρίως από την Ισπανία και τη Λατινική Αμερική1. Κατά την περίοδο που προηγήθηκε της συνδιάσκεψης, έγιναν αρκετές προσπάθειες για να πεισθούν και πολλές άλλες οργανώσεις για τη σημασία της συνδιάσκεψης για τα κινήματα, αλλά ο αγώνας αυτός για την όσο το δυνατόν ευρύτερη ενότητα εντός του κινήματος πρέπει να συνεχίσει να διεξάγεται με τη μέγιστη αποφασιστικότητα.
Αντίσταση σε όλους τους ιμπεριαλισμούς
Ένα άλλο πρόβλημα ήταν η σχεδόν αποκλειστική εστίαση στην πράξη στον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, παρά την εναντίωση που υιοθετεί η τελική διακήρυξη ενάντια σε «όλους τους ιμπεριαλισμούς». Έτσι, με την επιρροή των «καμπιστών» της συνδιάσκεψης, δεν υπήρξε καταδίκη της εισβολής της Ρωσίας του Πούτιν στην Ουκρανία, ούτε σαφής στάση σε σχέση με τη φύση του δικτατορικού καθεστώτος στη Ρωσία. Αυτό αποτελεί σοβαρό πρόβλημα και πιθανό εμπόδιο για την κοινή δράση με αντιφασίστες από τη Ρωσία και την Ουκρανία. Η Ρωσία είναι αναμφίβολα ένα από τα καθεστώτα που μοιάζουν περισσότερο με τον φασισμό, ενώ ο ουκρανικός λαός -και ο ρωσικός λαός επίσης!- πλήττονται από το καθεστώς αυτό με στερήσεις και εκατοντάδες χιλιάδες θανάτους.
Η παρουσία Ρώσων και Ουκρανών συντρόφων, καθώς και τα εργαστήρια που οργανώθηκαν με την υποστήριξη των συντρόφων της 4ης Διεθνούς με τα οποία δόθηκε μια φωνή στους Ρώσους αντιπολιτευόμενους και σε μια ουκρανική αντιπροσωπεία με δύο κορυφαίους συνδικαλιστές και με έναν εκπρόσωπο του Sotsialnyi Rukh [Κοινωνικού Κινήματος], αποτέλεσαν σημαντικό αντίβαρο. Αυτό χαιρετίστηκε από τις εν λόγω αντιπροσωπείες και, σύμφωνα με τα λόγια του εκπροσώπου του Ευρωπαϊκού Δικτύου Αλληλεγγύης με την Ουκρανία (RESU/ENSU), «Η παρουσία των Ουκρανών συντρόφων, καθώς και των Ρώσων αντιπολιτευόμενων σοσιαλιστών, αναδείχθηκε […] ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της τελικής συνεδρίασης της συνδιάσκεψης που συντόνισε ο Roberto Robaina. Είχαν επίσης την ευκαιρία να συνομιλήσουν με ακτιβιστές από τη Βραζιλία και άλλες χώρες. Και έδωσαν συνεντεύξεις και γυρίσαν βίντεο που κυκλοφορούν αυτή τη στιγμή μεταξύ των αριστερών οργανώσεων». Ελπίζουν να αξιοποιηθούν αυτά για να διευρυνθεί η αλληλεγγύη προς τους αγώνες τους, κυρίως από τη Λατινική Αμερική.
Σε αρκετές από τις ολομελειακές συζητήσεις, αρκετοί σύντροφοι της 4ης Διεθνούς (η Penelope Duggan από την ηγεσία της ΤΔ, ο Rafael Bernabe από το Πουέρτο Ρίκο, ο Σουσόβαν Νταρ από την Ινδία,...) και άλλοι (η Πατρίσια Πολ από την ATTAC Γαλλίας και την LFI) επίσης μίλησαν κατά αυτών των θέσεων και υπερασπίστηκαν τους Ρώσους αντιπολιτευόμενους, κρατούμενους και εξόριστους, όπως και το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση της Ουκρανίας και τον αγώνα του ουκρανικού λαού ενάντια στη ρωσική εισβολή και τις νεοφιλελεύθερες και αντιδημοκρατικές πολιτικές της δικής τους κυβέρνησης, καθώς και υπέρ του ιρανικού γυναικείου και δημοκρατικού κινήματος. Η στάση μας είναι υπέρ του δικαιώματος στην αυτοδιάθεση όλων των λαών του κόσμου, με τη δική τους δράση και όχι μέσω ευθυγραμμίσεων με οποιεςδήποτε κυβερνήσεις. Όμως, είναι σαφές ότι αυτός ο θεμελιώδης αγώνας δεν υιοθετήθηκε πλήρως στη συνδιάσκεψη. Στα αυτοοργανωμένα εργαστήρια, αρκετοί σύντροφοι της 4ης Διεθνούς που μίλησαν (όπως ο André Frappier από τον Καναδά, ο Eric Toussaint από το Βέλγιο, ο Bruno Magalhães από τη Βραζιλία) καταδίκασαν επίσης τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και υποστήριξαν το δικαίωμα της Ουκρανίας στην αυτοδιάθεση.
Διφορούμενο μήνυμα για το Ιράν
Παρόλο που η τελική διακήρυξη «υποστηρίζει την αυτοδιάθεση του ιρανικού λαού», ένας εκπρόσωπος της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν ήταν ανεπίσημα παρών και δικαιολόγησε -με πολύ μετριοπαθείς τόνους- τις πολιτικές του καθεστώτος. Ενώ υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας να αμυνθεί ενάντια στην ιμπεριαλιστική επιθετικότητα και ευχόμαστε την ήττα αυτής της επίθεσης, υποστηρίζουμε πλήρως τα κοινωνικά κινήματα στο Ιράν, ιδίως τα φεμινιστικά κινήματα, τα οποία δεν έχουν καμία σχέση με τους εκπροσώπους του Σάχη που υποστηρίζονται από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Ενίσχυση της δημοκρατίας στο κίνημα
Είναι αναμφίβολα αναπόφευκτο σε μια συνδιάσκεψη χιλιάδων ακτιβιστών να υπάρχει έλλειψη πραγματικών φόρουμ συζήτησης μεταξύ των συμμετεχόντων, τόσο για τα πολιτικά θέματα που αναφέρθηκαν στις κεντρικές ολομέλειες (τα αυτοοργανωμένα εργαστήρια ήταν διαφορετικά), όσο και ειδικότερα για την τελική διακήρυξη και τις προτάσεις της. Ενώ όλοι συμφωνούν για την εφαρμογή των πρωτοβουλιών που υιοθετήθηκαν, και η 4η Διεθνής θα είναι παρούσα σε όλες αυτές, ωστόσο θα πρέπει και ο οργανωτικός πυρήνας τους να διευρυνθεί και να αναπτυχθούν και μηχανισμοί δημοκρατικής λογοδοσίας. Αυτό είναι σημαντικό τόσο από την άποψη της πολιτικής αντιπροσωπευτικότητας όσο και -όπως είχε επισημανθεί στην διεθνή οργανωτική επιτροπή- για λόγους ισότητας των φύλων. Επιπλέον, ενώ μπορούμε να σημειώσουμε την παρουσία γυναικών ομιλητριών σε όλες τις συζητήσεις, τα ζητήματα του φεμινισμού απουσίαζαν σε μεγάλο βαθμό από τις επίσημες συζητήσεις, αν και φυσικά ήταν παρόντα σε μια σειρά αυτοοργανωμένων εργαστηρίων.
Ας συνεχίσουμε τον αγώνα
Συμπερασματικά, η συνδιάσκεψη αποτελεί ένα εξαιρετικά σημαντικό βήμα προόδου στον αγώνα ενάντια στον φασισμό και τον ιμπεριαλισμό: ας μην ξεχνάμε ότι έχουν περάσει χρόνια από τότε που κάποιο κοινωνικό φόρουμ συγκέντρωσε τόσο πολύ κόσμο.
Οι πρακτικές της οικοδόμησης διεθνών και διεθνιστικών κινημάτων έχουν χαθεί και πρέπει να ξαναχτιστούν.
Η απόφαση να επιδιωχθεί ένα ενιαίο αντιφασιστικό και αντιιμπεριαλιστικό μέτωπο οδήγησε σε κάποια απώλεια σαφήνειας στις κοινές διακηρύξεις, δεδομένων των αντιλήψεων στην αριστερά και σε λαϊκά στρώματα που μπορεί να ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό σε σχέση με βασικά ζητήματα όπως ποιοι είναι οι φασίστες ή οι νεοφασίστες, ή ποιοι είναι οι ιμπεριαλιστές. Έτσι, η απόφαση που καθοδήγησε την διοργάνωση της συνδιάσκεψης -και η οποία ήταν επίσης και θέση της 4ης Διεθνούς- ήταν πως θα είναι σημαντικό να πραγματοποιηθεί η συνδιάσκεψη, ακόμη και με κόστος μια σημαντική απώλεια σαφήνειας. Η μόνη εναλλακτική θα ήταν να μην πραγματοποιηθεί η συνδιάσκεψη, εγκαταλείποντας τη δυνατότητα να συγκεντρωθούν χιλιάδες ακτιβιστές για να συζητήσουν σημεία συμφωνίας και διαφωνίας και να δεσμευτούν στο σημερινό αγώνα ενάντια στον φασισμό και τον ιμπεριαλισμό.
Οι πολιτικές μάχες δίνονται στην πράξη, με τη συμμετοχή στα κινήματα που πραγματικά υπάρχουν· μπορούμε να τα επηρεάσουμε μόνο αν συμμετέχουμε σε αυτά πλήρως. Η διοργάνωση της συνδιάσκεψης αυτής, καθώς και όλες οι προετοιμαστικές της συναντήσεις, ιδίως στη Βραζιλία, που αποτέλεσαν σημαντικό μέρος της κινητοποίησης για το συνέδριο, βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε ακτιβιστές της 4ης Διεθνούς, ιδίως από τις οργανώσεις μας στη Βραζιλία -κυρίως το MES, η Centelhas και το Ecossocialistas-, αλλά και σε συντρόφους μας που συμμετέχουν σε μαζικές οργανώσεις βάσης, καθώς και σε άλλες διεθνιστικές, αντικαπιταλιστικές και αντιιμπεριαλιστικές οργανώσεις.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι συζητήσεις και οι αγώνες θα συνεχιστούν, και τα επόμενα ραντεβού έχουν ήδη προγραμματιστεί: η κινητοποίηση ενάντια στη σύνοδος κορυφής του G7 στη Γαλλία και την Ελβετία τον Ιούνιο του 2026, η κινητοποίηση κατά του ΝΑΤΟ στην Τουρκία τον Ιούλιο του 2026, και το Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ στο Μπενίν τον Αύγουστο του 2026. Επίσης προτείνονται επίσης συνδιασκέψεις σε ηπειρωτική κλίμακα, κυρίως στη Βόρεια και Νότια Αμερική, καθώς και οι Οικοσοσιαλιστικές Συναντήσεις τον Μάιο στο Βέλγιο.
Μέσα από όλες αυτές τις διοργανώσεις σφυρηλατούνται και οι συμμαχίες που είναι αναγκαίες για την αντιμετώπιση του φασισμού και του ιμπεριαλισμού. Πρέπει να εμπλέξουμε συνδικάτα, οργανώσεις για τα ανθρώπινα δικαιώματα, φεμινιστικά και LGBTQI+ κινήματα, αντιρατσιστικές οργανώσεις, όσους αγωνίζονται για την Παλαιστίνη και όσους στέκονται αλληλέγγυοι στους λαούς της Ουκρανίας και του Ιράν. Με αυτόν τον τρόπο -και υπερασπιζόμενοι τις οικοσοσιαλιστικές επαναστατικές μας προοπτικές- θα χτίσουμε το αναγκαίο κίνημα για να αλλάξουμε τον κόσμο.
4 Απριλίου 2026
Μετάφραση: ΤΠΤ-“4”
- 1Ιδιαίτερα των δύο κύριων βασκικών συνδικάτων ELA και LAB, της Intersindicals της Βαλένθια, της Γαλικίας και της Καταλονίας, της CTA A και της CTA TT Αργεντινής, της PIT CNT της Ουρουγουάης, της SME του Μεξικού, της CUT της Χιλής, της CUT της Κολομβίας.