Η παρούσα συμβολή παρουσιάστηκε στη συζήτηση με θέμα «Αντιρατσισμός, φεμινισμός και πολιτειακά δικαιώματα στον αγώνα κατά του φασισμού» στο πλαίσιο της 1ης Διεθνούς Αντιφασιστικής Συνδιάσκεψης για την Κυριαρχία των Λαών, που πραγματοποιήθηκε στο Πόρτο Αλέγκρε της Βραζιλίας από τις 26 έως τις 29 Μαρτίου 2026.
Από τις αρχές του αιώνα, παρατηρούμε άνοδο ακροδεξιών, αυταρχικών και θεοκρατικών δυνάμεων, οι οποίες ριζοσπαστικοποιούνται προς τον φασισμό, αν δεν είναι ήδη φασιστικές.
Αυτό αποτελεί κίνδυνο για ολόκληρο τον πλανήτη: είδαμε τον πόλεμο που εξαπέλυσε η Ρωσία κατά της Ουκρανίας με την ιμπεριαλιστική της εισβολή· το γενοκτονικό πόλεμο του Ισραήλ εναντίον του παλαιστινιακού λαού -που εντατικοποιήθηκε ιδιαίτερα μετά τον Οκτώβρη του 2023, αν και διεξάγεται εδώ και δεκαετίες· τον πόλεμο στο Σουδάν· τον πόλεμο που διεξάγουν από κοινού οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν και του Λιβάνου -που επίσης προκαλεί μεγάλες ανθρώπινες απώλειες στον πληθυσμό, στοχεύοντας ακόμη και σχολεία παιδιών· έχουμε δει τις πολεμικές ενέργειες και του απειλές του Τραμπ κατά της Βενεζουέλας, εναντίον της Κούβας, εναντίον της Γροιλανδίας, καθώς και τον πόλεμο που διεξάγει ενάντια στον ίδιο του το λαό και τους μετανάστες(τριες).
Αυτή η ακροδεξιά χαρακτηρίζεται ανοιχτά από τον ρατσισμό της, αλλά και από τον σεξισμό της· αυτές δεν είναι ξεχωριστές σφαίρες ή ιδεολογίες, αλλά είναι εγγενείς στην ιδεολογία της ακροδεξιάς.
Αυτές οι δυνάμεις, ανερχόμενες στην εξουσία, εισάγουν μια βαθιά και συστημική αλλαγή στον τρόπο αντιμετώπισης των ζητημάτων φύλου, θέτοντας τον έλεγχο των γυναικείων σωμάτων και την ετεροκανονιστική οικογένεια στο κέντρο των εθνικών τους προγραμμάτων, με βάση μερικές κοινές αρχές:
- Ότι οι γυναίκες πρέπει να αφιερώνονται στην οικογένεια και να μην κατέχουν υπεύθυνες θέσεις στην κοινωνία.
- Ότι η μητρότητα αποτελεί καθήκον προς το έθνος και όχι επιλογή.
- Ότι οι «εθνικές αξίες» σημαίνουν ταυτόχρονα και αποκλεισμό όσων αντιπροσωπεύουν «τον Άλλον(-η)» -όπως μετανάστες, μουσουλμάνους, ανθρώπους διαφοροποιημένων φυλών, ή όσους/ες εκφράζουν ιδέες που θεωρούνται ότι εισάγονται από αλλού.
Βασικά, η ακροδεξιά αναπτύσσει ένα σχέδιο και μια ιδεολογία που αντιτίθενται στο φύλο ως κοινωνική και πολιτισμική κατασκευή του ατόμου, στον ελεύθερο καθορισμό της ταυτότητας φύλου και στην αναγνώριση της έμφυλης κοινωνικοποίησης. Υποστηρίζει τη φυσικοποίηση του φύλου και αντιτάσσεται σε όλες τις ελευθερίες σε αυτόν τον τομέα, φτάνοντας στο σημείο να εξαπολύει μετωπική επίθεση στις κοινωνικές επιστήμες και την έρευνα, ενώ ταυτόχρονα καταφεύγει σε πολιτική τρανσφοβία και αντιφεμινισμό.
Αυτό μεταφράζεται στην πράξη σε κυβερνητικές πολιτικές που περιορίζουν το δικαίωμα στην άμβλωση, όπως για παράδειγμα με την ανατροπή της απόφασης Roe vs Wade στις ΗΠΑ, με την κατάργηση κάθε μορφής εξωτερικής βοήθειας που θα μπορούσε να χρηματοδοτεί αμβλώσεις ή με πολιτικές υπέρ της οικογένειας, όπως στην Ουγγαρία του Βίκτορ Ορμπάν ή στην Ιταλία της Τζιόρτζια Μελόνι -με προνόμια για πολύτεκνες οικογένειες- και, φυσικά, με πολιτικές κατά των ΛΟΑΤΚΙ+.
Ταυτόχρονα, εφαρμόζουν κοινωνικές πολιτικές σε θέματα μισθών, εργασιακής ασφάλειας και δημόσιων υπηρεσιών που υπονομεύουν τη δυνατότητα των ανθρώπων να ζουν αξιοπρεπώς, να μεγαλώνουν παιδιά με πρόσβαση σε υγεία, σε εκπαίδευση, σε στέγαση…
Αντίθετα, μάλιστα, υπάρχει και μια ετερόκλητη ομάδα από δεξιά εθνικιστικά και νεοφιλελεύθερα πολιτικά κόμματα που ισχυρίζεται ότι υπερασπίζεται τα δικαιώματα των γυναικών. Η εργαλειοποίηση αυτή και η οικειοποίηση φεμινιστικών θεματικών από αντι-ισλαμικές και ξενοφοβικές καμπάνιες αποκαλείται από εμάς και από τις φεμινιστικές θεωρητικούς «femonationalism» [«φεμινοεθνικισμός»]. Οι ομάδες αυτές, ιδίως στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, παρουσιάζουν τους μουσουλμάνους άνδρες ως απειλή για τις δυτικές κοινωνίες και ως καταπιεστές των γυναικών, ενώ ταυτόχρονα παρουσιάζουν και μια ανάγκη να σωθούν οι μουσουλμάνες και οι μετανάστριες. Αυτές οι ομάδες χρησιμοποιούν την ισότητα των φύλων για να δικαιολογήσουν τη ρατσιστική τους ρητορική και πολιτική, καθώς και τις ιμπεριαλιστικές επεμβάσεις στο Αφγανιστάν και το Ιράν. Η πρακτική αυτή έχει και μια οικονομική λειτουργία: Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές κοινωνικής ένταξης και οι αντίστοιχες φεμινιστικές ομάδες κατευθύνουν τις μουσουλμάνες και τις μη δυτικές μετανάστριες προς τους τομείς της οικιακής εργασίας και της φροντίδας, κατεξοχήν διαχωριστικοί τομείς, παρουσιάζοντά το ως χειραφέτησή τους.
Οι σχέσεις μεταξύ ρατσισμού, φεμινισμού και του τρόπου με τον οποίο διεξάγεται η εκμετάλλευση των μη δυτικών γυναικών, για διάφορους πολιτικούς και οικονομικούς σκοπούς, είναι προφανείς.
Είναι η διεξαγωγή φονικών πολέμων, που σκοτώνουν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους, συμπεριλαμβανομένων παιδιών, και καταστρέφουν τεράστιες περιοχές, σε χώρες όπως η Ουκρανία και η Παλαιστίνη. Είναι η ανάπτυξη της εκμετάλλευσης των εθνικών πόρων, με την κατάληψη εδαφών και υδάτινων πόρων από τους αυτόχθονες λαούς για να κατασκευάσουν σπάταλα έργα, όπως κέντρα δεδομένων για το Tik Tok, όπως το είδα και στην πρόσφατη επίσκεψή μου στους Ανασέ από την Σεαρά (Βραζιλία).
Σε αυτό το πλαίσιο, η αντίσταση των γυναικών στις δολοφονικές πολιτικές των ιμπεριαλιστών συνίσταται στο να εξασφαλίσουν τη διατήρηση της ίδιας της ζωής οργανώνοντας την καθημερινότητα στις κοινότητές τους.
Σκέφτομαι τις δασκάλες στην Ουκρανία που διδάσκουν σε υπόγεια καταφύγια για να προστατεύσουν τους μαθητές τους από τις ρωσικές επιθέσεις, όταν υπάρχει ηλεκτρικό ρεύμα για φωτισμό. Που δεν μπορούν να αφήσουν τα παιδιά να ανέβουν στην καντίνα για να τσιμπήσουν κάτι όταν υπάρχει προειδοποίηση για αεροπορική επιδρομή. Τις γυναίκες αυτές που οργανώνονται για να στηρίξουν τις οικογένειες που εκτοπίζονται από τον πόλεμο, και με μέλη τους νεκρούς και τραυματίες, καθώς και τις γυναίκες που είναι οι ίδιες είναι στρατιώτες πρώτης γραμμής πολεμώντας την ρωσική ιμπεριαλιστική εισβολή, στόχος της οποίας είναι ακριβώς να εξαλείψει την ύπαρξη της Ουκρανίας ως κυρίαρχου έθνους. Και ταυτόχρονα αντιτίθενται στις νεοφιλελεύθερες και αντεργατικές πολιτικές της δικής τους κυβέρνησης.
Σκέφτομαι τις γυναίκες στην Παλαιστίνη, εν μέσω της καταστροφής του γενοκτονικού πολέμου, να συνεχίζουν να φροντίζουν τις οικογένειές τους και η μία την άλλη. Η ζωή συνεχίζεται, συμπεριλαμβανομένης της νέας ζωής -μωρά γεννιούνται σε φρικτές συνθήκες χωρίς νερό, χωρίς τροφή, χωρίς περίθαλψη.
Οι γυναίκες στη Μινεάπολη των ΗΠΑ βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή της διοργάνωσης της αλληλεγγύης γειτονιάς ενάντια στις επιδρομές του ICE -οργανώνοντας την επιτήρηση για να προειδοποιήσουν για επικείμενες επιδρομές καθώς και τη διανομή τροφίμων σε οικογένειες τόσο τρομακρατημένες που φοβούνταν να βγουν από τα σπίτια τους.
Στο Ιράν, το γυναικείο κίνημα του 2022 για τα βασικά δικαιώματα και ενάντια στην υποχρεωτική επιβολή του χιτζάμπ αποτέλεσε τόσο μια συνέχεια όσο και μια νέα ώθηση στον συνεχιζόμενο αγώνα του ιρανικού λαού ενάντια στο καθεστώς του, με την τόσο αιματηρή καταστολή.
Σε όλο τον κόσμο, οι γυναίκες οργανώνονται με μαχητικό τρόπο για να υποστηρίξουν τα δικαιώματα όλων των γυναικών, γνωρίζοντας ότι είναι μόνο με την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των πιο εκμεταλλευόμενων και καταπιεσμένων -για παράδειγμα των φυλετικών και εθνοτικών μειονοτήτων- που μπορούν να στηριχτούν τα δικαιώματα όλων των γυναικών. Και ως γυναίκες οργανωμένες για να ηγηθούμε αυτού του αγώνα έχουμε να διαδραματίσουμε έναν στρατηγικό ρόλο στην αντίσταση.
Πρέπει επίσης να μαθαίνουμε η μία από την άλλη σε διεθνές επίπεδο για να κατανοήσουμε την πλήρη σημασία των κεντρικών μας αιτημάτων, όπως το δικαίωμα των γυναικών να ελέγχουν τα σώματά τους, το οποίο θέτει διαφορετικά και συγκεκριμένα ζητήματα σε διαφορετικές χώρες και πολιτισμούς. Και ξέρουμε πως η νίκη για τις γυναίκες σε μία χώρα είναι νίκη που ενισχύει τον αγώνα για όλες μας.
Οι διαδικασίες αυτές κοινωνικής αναπαραγωγής είναι ζωτικής σημασίας για την αναπαραγωγή της ανθρώπινης κοινωνίας και αναλαμβάνονται σε μεγάλο βαθμό από τις γυναίκες. Οι καθημερινές πράξεις για τη διατήρηση της ζωής, ατομικά και ως κοινωνία, είναι επίσης καθημερινές πράξεις αντίστασης στις φασιστικές και ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, που προσπαθούν να καθορίσουν το ποιος έχει δικαίωμα να ζει και ποιός να πεθαίνει, καθώς και το δικαίωμα να ζει σε ποιο έδαφος.
Οι γυναίκες έχουν πολλά να χάσουν από την άνοδο των ακροδεξιών, αυταρχικών, θεοκρατικών, φασιστικών δυνάμεων σε όλο τον κόσμο. Ο αντιφασιστικός, αντιιμπεριαλιστικός αγώνας είναι επομένως ζωτικής σημασίας για τις γυναίκες.
Η ίδια η αντίσταση των γυναικών, σε όλες τις μορφές της, σε συνέδρια, σε πορείες, σε μάχες με τα όπλα στα χέρια όταν είναι χρειαστεί, αλλά και κυρίως στη διασφάλιση της συνέχισης της ανθρώπινης ζωής και της κοινωνίας, είναι επίσης ζωτικής σημασίας.
Η οικολογική καταστροφή και η φασιστική και ιμπεριαλιστική απειλή αποτελούν και οι δύο υπαρξιακές απειλές: πρέπει να τις συντρίψουμε και τις δύο. Αν η ανθρώπινη κοινωνία πάψει να υπάρχει, δεν θα μπορούμε να οικοδομήσουμε τον σοσιαλισμό.
Όπως λένε οι ιρανές αδελφές μας: Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία jin, jîyan, azadî.
29 Μαρτίου 2026
Μετάφραση: ΤΠΤ – “4”